Schielijk: betekenis, gebruik en voorbeelden

Schielijk is een Nederlands woord dat vooral de betekenis heeft van plotseling of onverwacht. Het kan ook betekenen dat iets snel of haastig gebeurt. Het woord klinkt tegenwoordig vrij ouderwets of formeel en komt vaker voor in geschreven taal dan in een alledaags gesprek.

Wat betekent ‘schielijk’?

De precieze betekenis hangt af van de context. Als iets schielijk gebeurt, kan het onverwacht plaatsvinden, maar ook snel of zonder veel voorbereiding.

• Plotseling of onverwacht: “Het schielijke vertrek van de burgemeester verraste de inwoners.”
• Snel of haastig: “Ze maakte een schielijke beweging om de vallende vaas op te vangen.”

In veel gevallen kun je schielijk vervangen door woorden als plotseling, onverwacht, snel of haastig. Welke vervanging het best past, hangt af van de zin.

Hoe gebruik je het woord?

Schielijk wordt meestal gebruikt als bijwoord of als bijvoeglijk naamwoord. Als bijwoord beschrijft het hoe iets gebeurt: “Hij trok zich schielijk terug.” Als bijvoeglijk naamwoord staat het bijvoorbeeld vóór een zelfstandig naamwoord: “een schielijke verandering”.

Het woord kan een plechtige of ouderwetse toon geven. In een informele tekst klinkt “een plotselinge verandering” vaak natuurlijker dan “een schielijke verandering”. In een literair of historisch getinte tekst kan schielijk juist goed passen.

Synoniemen en verwante woorden

Afhankelijk van de context zijn mogelijke synoniemen:

• plotseling — wanneer iets onverwacht gebeurt;
• onverwacht — wanneer iets niet voorzien was;
• snel — wanneer de nadruk ligt op tempo;
• haastig — wanneer iets met spoed of weinig overleg gebeurt;
• overhaast — wanneer iets te snel en mogelijk ondoordacht gebeurt.

Deze woorden zijn niet altijd onderling uitwisselbaar. Een schielijke gebeurtenis is doorgaans plotseling of snel, terwijl iets overhaasts vaak ook de indruk wekt dat er niet goed over is nagedacht.

Voorbeelden in zinnen

• “Na het schielijke onweer zochten de wandelaars beschutting.”
• “Bij het horen van haar naam draaide hij zich schielijk om.”
• “De schielijke beslissing leidde tot veel vragen.”
• “Ze verliet de kamer schielijk, zonder afscheid te nemen.”

Samenvatting

Schielijk betekent meestal plotseling, onverwacht of snel. Het is een correct Nederlands woord, maar klinkt voor veel mensen wat ouderwets of formeel. In gewone gesprekken zijn woorden als plotseling en snel vaak gebruikelijker.

7 Tips voor het Gebruik van ‘Schielijk’ in Formele en Literaire Teksten

1. ‘Schielijk’ betekent plotseling of onverwacht.
2. Gebruik ‘schielijk’ vooral in formele of literaire teksten.
3. Voor dagelijks taalgebruik klinkt ‘plotseling’ natuurlijker.
4. ‘Hij vertrok schielijk’ betekent dat hij onverwacht vertrok.
5. Verwar ‘schielijk’ niet met ‘schuin’.
6. Gebruik ‘schielijk’ niet als je alleen ‘snel’ bedoelt.
7. Kies ‘haastig’ als de nadruk op spoed ligt.

‘Schielijk’ betekent plotseling of onverwacht.

‘Schielijk’ betekent dat iets plotseling of onverwacht gebeurt. Je kunt het woord gebruiken voor een abrupte verandering, een snelle beweging of een vertrek dat niemand zag aankomen. Zo betekent “hij vertrok schielijk” dat hij onverwacht of haastig wegging. Het woord klinkt wat formeel of ouderwets; in alledaagse taal zijn ‘plotseling’ en ‘onverwacht’ gebruikelijker.

Gebruik ‘schielijk’ vooral in formele of literaire teksten.

Gebruik ‘schielijk’ vooral in formele of literaire teksten. Het woord klinkt wat ouderwets en plechtig, waardoor het goed past in een roman, een historisch verhaal of een zorgvuldig geformuleerd verslag. In alledaagse gesprekken en informele teksten klinken woorden als ‘plotseling’, ‘onverwacht’ of ‘snel’ meestal natuurlijker. Zo kies je een woord dat past bij zowel de betekenis als de toon van je tekst.

Voor dagelijks taalgebruik klinkt ‘plotseling’ natuurlijker.

Voor dagelijks taalgebruik klinkt plotseling meestal natuurlijker dan schielijk. Het is een vertrouwd en duidelijk woord dat goed past in gesprekken en gewone teksten. Gebruik schielijk vooral wanneer je bewust een ouderwetse, formele of literaire toon wilt treffen.

‘Hij vertrok schielijk’ betekent dat hij onverwacht vertrok.

De zin ‘Hij vertrok schielijk’ betekent dat hij onverwacht vertrok. Het woord ‘schielijk’ geeft aan dat zijn vertrek plotseling of zonder aankondiging gebeurde. Het klinkt wat ouderwets of formeel; in alledaagse taal kun je ook zeggen: ‘Hij vertrok plotseling’ of ‘Hij ging er onverwacht vandoor.’

Verwar ‘schielijk’ niet met ‘schuin’.

Verwar ‘schielijk’ niet met ‘schuin’: de woorden lijken misschien op elkaar, maar betekenen iets heel anders. ‘Schielijk’ betekent ‘plotseling’, ‘onverwacht’ of ‘haastig’, zoals in: “Hij vertrok schielijk.” ‘Schuin’ verwijst naar een scheve richting of stand, bijvoorbeeld: “Het schilderij hangt schuin.”

Gebruik ‘schielijk’ niet als je alleen ‘snel’ bedoelt.

Gebruik schielijk niet wanneer je alleen wilt zeggen dat iets een hoog tempo heeft. Het woord betekent meestal ‘plotseling’ of ‘onverwacht’ en kan daarnaast een gehaaste, abrupte indruk geven. Bedoel je simpelweg dat iemand iets in korte tijd doet, kies dan voor snel of vlug: “Ze liep snel naar huis” klinkt natuurlijker dan “Ze liep schielijk naar huis”.

Kies ‘haastig’ als de nadruk op spoed ligt.

Gebruik haastig wanneer je vooral wilt benadrukken dat iets met spoed of in grote haast gebeurt. Het woord legt de nadruk op het tempo en kan soms ook suggereren dat er weinig tijd was om iets zorgvuldig te doen. Zo klinkt “Ze pakte haastig haar spullen” natuurlijk wanneer ze snel moest vertrekken. Schielijk kan ook snelheid uitdrukken, maar klinkt formeler of ouderwetser en betekent vaak eerder dat iets plotseling of onverwacht gebeurt.